6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu İşveren Yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışma hayatında devrim niteliğinde yenilikler getirmiştir. Eskiden sadece belirli bir çalışan sayısının üzerindeki sanayi işletmelerini kapsayan İSG kuralları, bu kanun ile birlikte memur, işçi, çırak veya stajyer ayrımı yapılmaksızın tüm çalışanları güvence altına almıştır. Kanunun en temel felsefesi, tehlikeleri kaynağında yok etmek ve riskleri minimize etmektir. İşveren, işyerinde alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemek, denetlemek ve uygunsuzlukları gidermekle mükelleftir.

Bu proaktif yaklaşım, işverenlerin sadece kaza olduktan sonra tazminat ödemesi mantığını ortadan kaldırmakta, kazanın hiç yaşanmaması için yatırım yapmasını emretmektedir. İşletmelerin büyüklüğü veya sektörü ne olursa olsun, güvenli bir çalışma ortamı sağlamak işverenin devredilemez bir görevidir. Bu süreçte dışarıdan hizmet alınması (örneğin Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinden destek alınması) işverenin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşveren, yetkilendirdiği kişilerin görevlerini layıkıyla yapıp yapmadığını denetlemek zorundadır.

Kanunun 4. maddesine göre işveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu genel yükümlülük, oldukça geniş bir yelpazeyi kapsar. İşveren, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.

Bu yükümlülükleri yerine getirirken profesyonel bir kadro ile çalışmak büyük önem taşır. İşverenlerin, tehlike sınıfına uygun belgeye sahip profesyonelleri istihdam etmesi veya bu hizmeti dışarıdan satın alması gerekir. Çoğu zaman işverenler kendi bünyelerinde bu uzmanlığı barındırmak isterler. Eğer siz de sektörünüzde bu yetkinliğe sahip olmak istiyorsanız, bir iş güvenliği uzmanı nasıl olunur detaylıca araştırmalı ve gerekli eğitim süreçlerini tamamlamalısınız. İşveren, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

• Çalışanların sağlık ve güvenlik yönünden risklere karşı korunması.
• Risk değerlendirmesi yapılması veya yaptırılması.
• Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunun göz önüne alınması.
• Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirlerin alınması.

İşverenin en kritik görevlerinden biri, işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilmesi ve risklerin derecelendirilerek kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla risk değerlendirmesi yapmaktır. Risk değerlendirmesi, bir kere yapılıp rafa kaldırılacak bir belge değildir. İşyerinin tehlike sınıfına göre belirli periyotlarla, ayrıca işyerinde makine değişikliği, yeni bir üretim yöntemi, iş kazası veya ramak kala olay yaşanması gibi durumlarda derhal yenilenmelidir.

1. 1

   Tehlikelerin Tanımlanması

   Çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tehlike kaynaklarının tespit edilmesi.

2. 2

   Risklerin Belirlenmesi ve Analizi

   Tespit edilen tehlikelerin hangi sıklıkla ve ne şiddette bir zarara yol açabileceğinin hesaplanması.

3. 3

   Kontrol Tedbirlerine Karar Verilmesi

   Riskleri kabul edilebilir seviyeye indirmek için kaynağında mücadele, mühendislik önlemleri veya kişisel koruyucu donanım kullanımının planlanması.

4. 4

   Dokümantasyon ve Güncelleme

   Yapılan çalışmaların yazılı hale getirilmesi ve mevzuatta belirtilen sürelerde veya gerekli hallerde güncellenmesi.

Risk değerlendirmesi sürecinde sadece İSG profesyonelleri değil, işveren veya işveren vekilleri ile çalışan temsilcilerinin de aktif olarak yer alması zorunludur. Sahadaki gerçek tehlikeleri en iyi bilenler o işi yapan çalışanlardır. Bu nedenle katılımcı bir yaklaşım sergilemek, risk değerlendirmesinin kalitesini ve uygulanabilirliğini artırır.

İşverenler, işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı tesis etmek için kendi çalışanları arasından gerekli belgelere sahip olanları İSG profesyoneli olarak görevlendirmek zorundadır. Eğer işletme bünyesinde bu vasıflara sahip personel bulunmuyorsa, bu hizmet Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinden (OSGB) hizmet alımı yoluyla da karşılanabilir. Ancak bu durum, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşveren, atadığı profesyonellerin mevzuata uygun çalışıp çalışmadığını denetlemekle yükümlüdür.

Görevlendirmeler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yönetilen resmi elektronik portal olan İSG-KATİP atama sistemi üzerinden yapılmalı ve karşılıklı olarak onaylanmalıdır. Sisteme yansımayan sözleşmelerin yasal bir geçerliliği bulunmamaktadır. Ayrıca, sağlık gözetimi faaliyetlerinin eksiksiz yürütülebilmesi için işyeri hekimliği eğitimi almış yetkili tıp doktorlarının da sürece dahil edilmesi, çalışanların periyodik muayenelerinin ve işe giriş sağlık raporlarının düzenlenmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.

Atanan uzmanların yetki ve sınırları mevzuatla belirlenmiştir. İşveren, bu profesyonellerin görevlerini bağımsız bir şekilde yerine getirmeleri için gerekli araç, gereç ve çalışma ortamını sağlamalıdır. Uzmanların yetkileri hakkında daha fazla bilgi edinmek için uzmanın görev ve sorumlulukları konusunu detaylıca inceleyebilirsiniz. Uzmanın tespit ettiği eksiklikleri gidermek, işverenin asli görevidir.

Eğitim, iş kazalarının önlenmesinde en güçlü silahlardan biridir. 6331 sayılı kanunun 17. maddesi uyarınca işveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlamak zorundadır. Bu eğitimler, çalışanın işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi hâlinde veya yeni teknoloji uygulanması hâlinde verilir. Eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir ve gerektiğinde düzenli aralıklarla tekrarlanır.

İşe yeni başlayan bir çalışanın sahaya inmeden önce alması gereken eğitimler hayati önem taşır. Bu aşamada verilen temel İSG / çalışan eğitimi, çalışanın karşılaşabileceği riskleri ve bunlardan nasıl korunacağını öğrenmesini sağlar. Eğitimlerin süresi ve tekrarlanma periyotları işyerinin tehlike sınıfına göre değişiklik gösterir. Eğitim süreleri mevzuatta asgari olarak belirlenmiş olup, işveren ihtiyaç duyması halinde bu süreleri uzatabilir.

İşyerlerinde yangın, deprem, sel, kimyasal sızıntı veya sabotaj gibi öngörülemeyen olaylara karşı hazırlıklı olmak zorunludur. İşveren, çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirler, bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır. Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak üzere gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapar, acil durum planlarını hazırlar.

Acil durum planlarının sadece kağıt üzerinde kalmaması, uygulanabilirliğinin test edilmesi için yılda en az bir kez tatbikat yapılması ve bu tatbikatların raporlanması gerekmektedir. Tatbikatlarda görülen aksaklıklar hızla giderilmeli ve planlar revize edilmelidir.

Bir işyerinde yaşanan en ufak bir yaralanmadan ölümcül kazalara kadar tüm olayların kayıt altına alınması, kök neden analizlerinin yapılarak benzer olayların tekrar yaşanmasının önlenmesi açısından hayati bir süreçtir. Kanunun 14. maddesi uyarınca işveren, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirmekle yükümlüdür. Bildirim sürelerine uyulmaması, ciddi idari para cezalarına yol açar.

• İş kazaları, kazadan sonraki 3 (üç) iş günü içinde SGK'ya bildirilmelidir.
• Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıkları, öğrenildiği tarihten itibaren 3 (üç) iş günü içinde bildirilmelidir.
• Yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan (ramak kala) olaylar incelenmeli ve raporlanmalıdır.
• Kaza sonrası kök neden analizi yapılarak risk değerlendirmesi derhal güncellenmelidir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı İş Müfettişleri tarafından yapılan denetimlerde veya bir iş kazası sonrası yapılan incelemelerde, işverenin kanuni yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilirse çeşitli idari para cezaları uygulanır. Bu cezalar, ihlalin niteliğine, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre katlanarak artan bir yapıya sahiptir. Örneğin, risk değerlendirmesi yapmamanın cezası ilk ay için ayrı, devam eden her ay için ayrı olarak hesaplanır.

Sadece idari para cezaları ile kalınmaz; hayati tehlike tespit edilen durumlarda işyerinin bir bölümünde veya tamamında işin durdurulması kararı verilebilir. İşin durdurulması, işveren için çok ciddi bir prestij ve maddi kayıp anlamına gelir. Uygulanan ceza miktarları sabit kalmayıp her yıl yeniden değerleme oranına göre değişmektedir. Bu nedenle en güncel yasal metinlere ve ceza tutarlarına resmi kaynak olan mevzuat.gov.tr adresi üzerinden ulaşarak bilgi teyidi yapmanız son derece önemlidir.

Özetlemek gerekirse, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işveren yükümlülükleri, sadece yasal bir zorunluluğu yerine getirmekten ibaret değildir. Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu artırır, üretim kayıplarını engeller ve işletmenin itibarını korur. İşverenlerin proaktif bir liderlik sergileyerek riskleri kaynağında yok etmesi, eğitim süreçlerini titizlikle yönetmesi ve yetkin profesyonellerle çalışması başarının anahtarıdır.

İSG Kursu olarak, işyerinizde kanuni gereklilikleri en üst düzeyde karşılamanız ve güvenli bir çalışma kültürü oluşturmanız için gereken eğitim ve danışmanlık süreçlerinde sizlere rehberlik etmeye hazırız. Kurumumuz bünyesinde sunulan tüm eğitimler hakkında detaylı bilgi almak, mevzuatın gerektirdiği yetkinlik belgelerine ulaşmak ve uzman kadromuzla iletişime geçmek için web sitemizdeki WhatsApp hattını kullanabilir veya iletişim formumuzu doldurabilirsiniz.