İş güvenliği uzmanı ne yapar?
İş güvenliği uzmanı, işyerinde iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek için tehlikeleri tespit eden, riskleri değerlendiren, önlemleri öneren ve bunların uygulanmasını izleyen teknik personeldir.
Uzmanın görevleri tek bir işle sınırlı değildir. Sahada gözlem yapmaktan rapor yazmaya, çalışanlara eğitim vermekten işyeri hekimiyle ortak çalışmaya kadar geniş bir sorumluluk alanı vardır. Bu görevler beş ana başlık altında toplanır.
Beş ana görev alanı
Yönetmelik, uzmanın görevlerini birbirini tamamlayan beş alanda tanımlar.
Rehberlik
İşyeri bina ve eklentileri, iş ekipmanları ve kişisel koruyucu donanım seçiminde işverene yol gösterir.
Risk değerlendirmesi
Tehlikeleri belirler, riskleri puanlar ve sonuçlara göre alınması gereken önlemleri raporlar.
Çalışma ortamı gözetimi
Ortam ölçümlerinin yapılmasını sağlar, sonuçları izler ve gerekli iyileştirmeleri önerir.
Eğitim ve bilgilendirme
Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verir, onları tehlikeler konusunda bilgilendirir.
Beşinci alan ise işbirliği ve koordinasyondur: uzman, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeliyle ortak çalışır, varsa iş sağlığı ve güvenliği kuruluna katılır ve önerilerini kurulda dile getirir.
Rehberlik ve önleme görevleri
- İşyerinde yürütülen çalışmalarla ilgili işverene yazılı önerilerde bulunmak.
- İşyeri bina ve eklentilerinin, iş ekipmanlarının ve çalışma yöntemlerinin güvenli olmasını gözetmek.
- Kişisel koruyucu donanımların seçimi, kullanımı ve bakımı konusunda rehberlik etmek.
- Yeni kurulacak ya da değiştirilecek tesis ve düzeneklerde tasarım aşamasından itibaren güvenlik önlemlerini önermek.
- İş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerini araştırmak ve tekrarını önleyecek önlemleri belirlemek.
Risk değerlendirmesi, eğitim ve kayıt
Uzmanın en kritik görevleri risk yönetimi ve çalışan eğitimidir.
- Risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak ve sonuçlarına göre önleyici tedbirleri sıraya koymak.
- Çalışma ortamı gözetimine yönelik ölçüm ve analizlerin planlanmasını sağlamak.
- Çalışanlara yasal süreçlerde verilmesi gereken iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini düzenlemek.
- Acil durum planlarını, yangın ve tahliye tatbikatlarını hazırlamak ve uygulanmasına katkı vermek.
- Yapılan tespitleri, önerileri ve eğitimleri onaylı deftere ve ilgili kayıtlara işlemek.
Onaylı defter neden önemli?
Uzman, tespit ettiği eksiklikleri ve önerilerini işyeri onaylı defterine yazar. Bu kayıt, hem işverenin bilgilendirildiğinin hem de uzmanın görevini yerine getirdiğinin resmi kanıtıdır.
İşyeri hekimi ve diğer birimlerle işbirliği
İş güvenliği uzmanı tek başına değil, bir ekibin parçası olarak çalışır.
İş güvenliği uzmanı güvenlik tarafından sorumluyken, işyeri hekimi çalışanların sağlığından sorumludur. İkisi birbirini tamamlar: örneğin bir gürültü riski tespit edildiğinde uzman teknik önlemi planlar, hekim ise çalışanların işitme sağlığını izler. Bu nedenle uzman, işyeri hekimi ve varsa diğer sağlık personeliyle düzenli olarak bilgi paylaşır.
- İş sağlığı ve güvenliği kuruluna katılmak ve önerilerini kurulda sunmak.
- İşyeri hekimiyle ortak risk değerlendirmesi ve sağlık gözetimi planlamak.
- İnsan kaynakları ve üretim birimleriyle eğitim ve önlem süreçlerini koordine etmek.
- Acil durum ekipleri ve çalışan temsilcileriyle tatbikat ve bilgilendirme yürütmek.
Uzman mı, hekim mi?
İş güvenliği uzmanı teknik güvenlik ve risklerle ilgilenir; işyeri hekimi ise çalışanların sağlık muayenesi ve gözetiminden sorumludur. Belirli işyerlerinde her ikisinin de görevlendirilmesi yasal zorunluluktur.
İş güvenliği uzmanının yetkileri
Görevlerini yerine getirebilmesi için uzmana belirli yetkiler tanınmıştır.
- Önerilerini işverene yazılı olarak iletme yetkisi
- Hayati tehlike durumunda işin durdurulmasını önerme yetkisi
- Gerekli eğitim ve bilgilendirmenin yapılmasını isteme yetkisi
- İşyerindeki kayıt ve verilere erişim yetkisi
- Bağımsız çalışma ve mesleki kararlarında tarafsız davranma yetkisi
Hayati tehlikede sorumluluk
Uzman, ciddi ve yakın bir tehlike tespit ettiğinde gerekli tedbir alınana kadar işin durdurulmasını yazılı olarak önerir. Bu öneriye rağmen önlem alınmazsa sorumluluk işverene geçer.
Yükümlülükleri ve mesleki ilkeleri
- Görevini tarafsızlık ve mesleki bağımsızlık ilkeleriyle yürütmek.
- İşyerine ve çalışanlara ait öğrendiği bilgileri gizli tutmak.
- Görevi gereği işyerinin sırlarını ve kişisel verileri korumak.
- Çalışanların sağlığını ve güvenliğini her koşulda önceliklendirmek.
- Belgesini İSG-KATİP üzerinden güncel tutmak ve sözleşme kurallarına uymak.
Sorumluluğun hukuki boyutu
Uzmanın görevini nasıl yerine getirdiği, hukuki açıdan da önem taşır.
İş güvenliği uzmanı, tespit ettiği eksiklikleri ve önerilerini işyeri onaylı deftere yazılı olarak kaydeder. Bu kayıt, bir denetim ya da iş kazası durumunda uzmanın görevini yaptığını ve işvereni bilgilendirdiğini kanıtlar. Önerilerin yazılı yapılması, hem uzmanı hem de işvereni korur.
Uzmanın önerdiği önlemler işveren tarafından alınmadığında, sorumluluk işverene geçer. Ancak uzman, ciddi ve yakın tehlikeyi tespit edip gereğini yapmazsa kendi sorumluluğu doğar. Bu yüzden tarafsızlık, dikkatli gözlem ve eksiksiz kayıt, mesleğin en kritik ilkeleridir.
Yazılı kayıt esastır
Sözlü uyarılar hukuki açıdan ispatlanamaz. Uzmanın tüm tespit ve önerilerini onaylı deftere ve ilgili kayıtlara işlemesi, sorumluluğun doğru paylaşılması için zorunludur.
İş güvenliği uzmanının çalışma süreleri
Uzmanın bir işyerine ayırması gereken süre, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir.
| Tehlike sınıfı | Çalışan başına aylık süre | Tam zamanlı uzman eşiği |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | En az 10 dakika | Her 1.000 çalışan için 1 uzman |
| Tehlikeli | En az 20 dakika | Her 500 çalışan için 1 uzman |
| Çok tehlikeli | En az 40 dakika | Her 250 çalışan için 1 uzman |
Süreler çalışan başına aylık asgari değerlerdir; eşik aşıldığında tam zamanlı uzman görevlendirilir.
Bu süreler, bir uzmanın aynı anda kaç işyerine ve kaç çalışana hizmet verebileceğini de sınırlar. Bir uzman, mevzuatın izin verdiği aylık toplam süreyi aşacak şekilde görevlendirilemez. Bu yüzden çok sayıda işyerine hizmet veren uzmanlar genellikle bir OSGB bünyesinde çalışır.
Sınıf yetkisi süreyi değil, kapsamı belirler
C sınıfı uzman az tehlikeli, B sınıfı az tehlikeli ve tehlikeli, A sınıfı ise tüm sınıflarda görev alabilir. Çalışma süresi ise her sınıf için aynı kişi-başı dakika kuralına tabidir.